Η δίκη κατά της Meta βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με την εταιρεία του Μαρκ Ζάκερμπεργκ να κατηγορείται ότι σχεδίασε σκόπιμα τις πλατφόρμες της με τρόπο που ενισχύει τον εθισμό παιδιών και εφήβων. Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται το Facebook, το Instagram, το WhatsApp, το Messenger και το Threads.
Στο δικαστήριο του Όκλαντ, στην Καλιφόρνια, 29 αμερικανικές πολιτείες έχουν στραφεί κατά της Meta, διεκδικώντας αποζημίωση που προσεγγίζει τα 1,3 τρισ. δολάρια, ποσό σχεδόν αντίστοιχο με τη συνολική χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας. Έξω από το δικαστικό μέγαρο έχουν συγκεντρωθεί διαδηλωτές, ακτιβιστές και γονείς, ορισμένοι από τους οποίους αποδίδουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευθύνη για τον θάνατο των παιδιών τους.
Οι ενάγοντες δεν περιορίζονται στην οικονομική αποζημίωση, αλλά ζητούν από τη Meta να προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των εφαρμογών της. Σύμφωνα με αναλυτές, καθοριστική για την έκβαση της δίκης θα είναι η απάντηση σε δύο βασικά ερωτήματα. Εάν οι πλατφόρμες προκαλούν εξάρτηση στους ανήλικους χρήστες και εάν η Meta γνώριζε τις συνέπειες των πρακτικών της, ενώ παράλληλα συνέχιζε να συγκεντρώνει προσωπικά δεδομένα παιδιών και εφήβων.
Η εταιρεία έχει ήδη ηττηθεί σε παρόμοιες δικαστικές υποθέσεις στο Λος Άντζελες και στο Νέο Μεξικό, η δεύτερη μάλιστα μόλις τον προηγούμενο μήνα. Νομικοί και τεχνολογικοί αναλυτές εκτιμούν ότι μια νέα καταδικαστική απόφαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στον βασικό σχεδιασμό των Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger και Threads.
Οι αλλαγές που ζητούν οι πολιτείες
Κατά τους ενάγοντες, πολλές λειτουργίες των εφαρμογών έχουν δημιουργηθεί με σκοπό να κρατούν τους χρήστες, και κυρίως τα παιδιά και τους εφήβους, συνδεδεμένους όσο το δυνατόν συχνότερα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Μεταξύ άλλων, ζητούν από τη Meta:
- • να καθιερώσει σύστημα γονικής επαλήθευσης για τους έφηβους χρήστες
- • να τροποποιήσει τους αλγόριθμους προτάσεων, οι οποίοι κατηγορούνται ότι επηρεάζουν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου
- • να καταργήσει φίλτρα που αλλοιώνουν σημαντικά την εμφάνιση των χρηστών στις φωτογραφίες
- • να σταματήσει την αυτόματη αναπαραγωγή των βίντεο
- • να εμποδίσει τη δημιουργία πολλών λογαριασμών από τον ίδιο χρήστη
- • να τερματίσει τη λειτουργία αναρτήσεων που εξαφανίζονται, όπως τα Stories του Instagram
Πρόκειται για χαρακτηριστικά που αποτελούν βασικό μέρος της σημερινής εμπειρίας των χρηστών στις εφαρμογές της Meta. Επομένως, η ενδεχόμενη κατάργηση ή τροποποίησή τους θα μπορούσε να μεταβάλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι πλατφόρμες.
«Τα παιδιά αντιμετωπίζονταν ως προϊόν»
Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τον ισχυρισμό ότι έκανε εσκεμμένα τις εφαρμογές της εθιστικές για τους νέους, με στόχο να αυξήσει τον αριθμό των χρηστών και τα επιχειρηματικά της κέρδη.
Διαφορετική εικόνα παρουσίασε στο δικαστήριο η Μέγκαν Ο’Νιλ, αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας στο υπουργείο Δικαιοσύνης της Καλιφόρνια. Όπως υποστήριξε, η επιχειρηματική στρατηγική της Meta βασιζόταν στη διαρκή προσέλκυση και παραμονή των χρηστών στις πλατφόρμες, στη συλλογή των δεδομένων τους και στην απόκρυψη κρίσιμων πληροφοριών από το κοινό.
Σύμφωνα με την Ο’Νιλ, το συγκεκριμένο μοντέλο αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό στα παιδιά. Η Meta, όπως ανέφερε, σχεδίασε τις εφαρμογές της έτσι ώστε οι ανήλικοι να επιστρέφουν ξανά και ξανά. Υποστήριξε ακόμη ότι τα παιδιά μετατράπηκαν ουσιαστικά σε «προϊόν», καθώς η εταιρεία παρακολουθούσε τη διαδικτυακή συμπεριφορά τους, αξιοποιούσε τα δεδομένα τους για εμπορικούς σκοπούς και χρησιμοποιούσε μηχανισμούς που τα κρατούσαν διαρκώς συνδεδεμένα.
Η εκπρόσωπος της κατηγορούσας αρχής υποστήριξε επίσης ότι η Meta διαβεβαίωνε το Κογκρέσο, τους χρήστες και τους γονείς ότι το Facebook και το Instagram ήταν ασφαλή για τα παιδιά, ενώ την ίδια στιγμή απέκρυπτε, κατά την άποψή της, όσα γνώριζε για τους πιθανούς κινδύνους.
Στην αγωγή συμμετέχει ομάδα 29 γενικών εισαγγελέων, με επικεφαλής εκπροσώπους από την Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ. Αρκετοί από αυτούς αναμένεται να καταθέσουν κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας.
Το βασικό ερώτημα της δίκης
Η Ο’Νιλ ξεκαθάρισε ότι στόχος της υπόθεσης δεν είναι η κατάργηση του Instagram, ούτε η αμφισβήτηση των πιθανών θετικών πλευρών των κοινωνικών δικτύων. Το δικαστήριο καλείται να κρίνει εάν η Meta παραπλάνησε το κοινό για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στις εφαρμογές της και εάν παραβίασε τη νομοθεσία για την προστασία της ιδιωτικότητας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Όπως ανέφερε, η εταιρεία διαθέτει εκτεταμένες γνώσεις για τη λειτουργία του παιδικού και εφηβικού εγκεφάλου, ιδιαίτερα για τη συνεχή αναζήτηση ανταμοιβής και την αυξημένη ευαισθησία των νέων στην κοινωνική αποδοχή και ανατροφοδότηση.
Για να ενισχύσει τον ισχυρισμό της, παρουσίασε στο δικαστήριο εσωτερικό έγγραφο της Meta. Σε αυτό, εργαζόμενος της εταιρείας φέρεται να εξετάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εφηβικού εγκεφάλου και, στη συνέχεια, να αναλύει πώς θα μπορούσαν να τροποποιηθούν συγκεκριμένες λειτουργίες του Instagram.
Η Ο’Νιλ υποστήριξε ότι η Meta γνώριζε τις επιπτώσεις των εφαρμογών της. Πρόσθεσε επίσης ότι στη δίκη αναμένεται να καταθέσει γιατρός, ο οποίος θα αναφερθεί στη σχέση ανάμεσα στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και στην «ανησυχητική αύξηση» προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη.
Τι απαντά η πλευρά της Meta
Στο δικαστήριο αναμένεται να καταθέσει και ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ. Η εταιρεία ισχυρίζεται ότι οι γενικοί εισαγγελείς δεν έχουν παρουσιάσει αποδείξεις που να επιβεβαιώνουν ότι παραπλάνησε το κοινό σχετικά με την υποτιθέμενη εθιστική λειτουργία των εφαρμογών της. Ένα από τα βασικά επιχειρήματά της είναι ότι ο εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αναγνωρίζεται ως αυτοτελής ψυχιατρική πάθηση.
Νομικοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν, πάντως, ότι η Meta θα χρειαστεί να παρουσιάσει μια πιο ολοκληρωμένη υπερασπιστική γραμμή και δεν θα μπορέσει να περιοριστεί στον ισχυρισμό ότι αγνοούσε τις επιπτώσεις των προϊόντων της στην ψυχική υγεία των νέων.
Ο συνήγορος της εταιρείας, Πολ Σμιντ, ανέφερε ότι οι ένορκοι θα εξετάσουν έγγραφα και έρευνες σχετικά με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από τους εφήβους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται έρευνα σύμφωνα με την οποία το 41% των εφήβων δηλώνει ότι το Instagram το βοηθά να αισθάνεται καλύτερα με τον εαυτό του. Περίπου το 40% αναφέρει ότι η εφαρμογή δεν έχει καμία επίδραση στην αυτοεικόνα του, ενώ περίπου το 20% δηλώνει ότι το κάνει να αισθάνεται χειρότερα.
Κατά τον Σμιντ, οι εργαζόμενοι της Meta προσπαθούν να εντοπίσουν τρόπους για να βελτιώσουν την εμπειρία αυτού του 20%. Ως απόδειξη επικαλέστηκε εσωτερικές συνομιλίες στις οποίες στελέχη της εταιρείας εκφράζουν προβληματισμό για την ευημερία των χρηστών και αναζητούν λύσεις. Κάλεσε, τέλος, τους ενόρκους να εξετάσουν όλα τα στοιχεία με ανοιχτό μυαλό.
Η κατάθεση του πρώην στελέχους της εταιρείας
Πρώτος μάρτυρας στη δίκη είναι ο πληροφοριοδότης της Meta, Αρτούρο Μπεχάρ, πρώην ανώτερος μηχανικός και επικεφαλής προϊόντων στο Facebook. Ο Μπεχάρ αναμένεται να μιλήσει για την εμπειρία του μέσα στην εταιρεία, τις ανησυχίες που είχε μεταφέρει στη διοίκηση και τη συμμετοχή του στις δοκιμές λειτουργιών ασφαλείας, τις οποίες θεωρούσε αναποτελεσματικές.
Υποστήριξε ακόμη ότι η Meta ακολουθούσε μια πρακτική σιωπηρής ανοχής απέναντι στη χρήση των πλατφορμών από παιδιά μικρότερα των 13 ετών. Στην προσωπική του ιστοσελίδα έχει περιγράψει ως βαθιά απογοητευτικές τις προσπάθειές του να ενημερώσει την ηγεσία του Facebook για τη σοβαρότητα των κινδύνων που αντιμετώπιζαν οι έφηβοι και για τα πρακτικά μέτρα που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν.
Καταθέτοντας στο δικαστήριο, ο Μπεχάρ περιέγραψε τι συνέβη όταν επέτρεψε στη 14χρονη κόρη του να δημιουργήσει λογαριασμό στο Instagram. Όπως είπε, έμεινε έκπληκτος όταν πληροφορήθηκε ότι η ανήλικη δεχόταν σεξουαλικές προτάσεις και φωτογραφίες γεννητικών οργάνων από αγνώστους.
Όταν τη ρώτησε γιατί δεν κατήγγειλε τα συγκεκριμένα μηνύματα, εκείνη του απάντησε ότι δεν υπήρχε διαθέσιμη επιλογή αναφοράς και ότι απλώς μπλόκαρε τους αποστολείς. Στη συνέχεια, της ζήτησε να ρωτήσει τις φίλες της εάν είχαν βιώσει κάτι αντίστοιχο. Οι απαντήσεις που έλαβε τον οδήγησαν στην εκτίμηση ότι εκατομμύρια παιδιά ενδέχεται να έχουν παρόμοιες εμπειρίες.
Η αμφισβητούμενη μέτρηση της βλάβης
Σημαντικό μέρος της κατάθεσης του Μπεχάρ αφορούσε μια μέτρηση της Meta που ονομάζεται «επιπολασμός». Πρόκειται ουσιαστικά για τον υπολογισμό της συχνότητας με την οποία ένας χρήστης συναντά περιεχόμενο που θεωρείται επιβλαβές.
Σύμφωνα με τον πρώην μηχανικό της εταιρείας, η συγκεκριμένη μέθοδος δεν αποτυπώνει με ακρίβεια την πραγματική έκθεση των εφήβων σε επικίνδυνο ή τραυματικό υλικό. Όπως κατέθεσε, η βλάβη πρέπει να αξιολογείται με βάση όσα δηλώνουν ότι βιώνουν οι ίδιοι οι χρήστες και όχι μόνο μέσα από έναν περιορισμένο τεχνικό δείκτη.
Επικαλούμενος εσωτερική έρευνα της Meta, υποστήριξε επίσης ότι η μέτρηση του επιπολασμού υποτιμά τη συχνότητα με την οποία οι χρήστες έρχονται αντιμέτωποι με επιβλαβές περιεχόμενο, όπως εικόνες ή βίντεο βίας.
